Import Żywności do UK — Przepisy, IPAFFS i Kontrole Graniczne [2025]
Nowe zasady BTOM, system IPAFFS, certyfikaty zdrowia i kategorie ryzyka — co musisz wiedzieć
- Od 2025 roku UK stosuje pełne kontrole SPS (Sanitary and Phytosanitary) na import żywności, produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego z UE.
- System IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) zastąpił system TRACES NT — każdy import SPS musi być wcześniej notyfikowany w IPAFFS.
- Produkty są podzielone na kategorie ryzyka (high, medium, low) — od kategorii zależy rodzaj wymaganej dokumentacji i kontroli.
- Towary wysokiego ryzyka wymagają Health Certificate (EHC — Export Health Certificate) wystawionego przez lekarza weterynarii w kraju eksportu.
- Kontrole fizyczne odbywają się w BCP (Border Control Posts) — wyznaczonych punktach kontroli granicznej.
Nowe przepisy importowe — Border Target Operating Model (BTOM)
Od 2024–2025 roku Wielka Brytania wdrożyła Border Target Operating Model (BTOM) — nowy model operacyjny kontroli granicznych, który definiuje zasady importu towarów podlegających kontrolom sanitarnym, fitosanitarnym i weterynaryjnym. BTOM zastąpił wcześniejsze tymczasowe rozwiązania stosowane po Brexicie, kiedy UK wielokrotnie odraczało wprowadzenie pełnych kontroli SPS na import z UE.
BTOM wprowadza podejście oparte na ryzyku — oznacza to, że towary nie są kontrolowane jednakowo. Zamiast tego system klasyfikuje produkty według poziomu ryzyka i stosuje odpowiedni poziom kontroli. To podejście ma na celu ochronę zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności przy jednoczesnym minimalizowaniu opóźnień w handlu.
Pełna dokumentacja BTOM dostępna jest na stronie GOV.UK — Border Target Operating Model.
System IPAFFS — jak działa?
IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) to elektroniczny system zarządzany przez DEFRA (Department for Environment, Food & Rural Affairs), służący do zgłaszania importu produktów podlegających kontrolom SPS do Wielkiej Brytanii. System ten jest odpowiednikiem unijnego systemu TRACES NT.
Kto musi korzystać z IPAFFS?
- Importerzy żywności, produktów pochodzenia zwierzęcego, roślin i produktów roślinnych do UK.
- Agenci celni działający w imieniu importerów — w praktyce to często agencja celna składa notyfikację IPAFFS.
- Odpowiedzialni za ładunek (person responsible for the consignment) — podmiot, który wprowadza towar na terytorium UK.
Jak działa notyfikacja IPAFFS?
- Rejestracja w IPAFFS — importer lub jego agent musi posiadać konto w systemie IPAFFS (dostęp przez GOV.UK).
- Złożenie pre-notification — przed wysyłką towaru z kraju eksportu (np. Polski) importer składa elektroniczną notyfikację w IPAFFS, podając szczegółowe informacje o ładunku.
- Dołączenie dokumentów — do notyfikacji dołączane są wymagane certyfikaty (Health Certificate, phytosanitary certificate itp.).
- Powiązanie z GMR — numer notyfikacji IPAFFS jest dodawany do GMR w systemie GVMS.
- Decyzja o kontroli — system automatycznie decyduje, czy ładunek wymaga kontroli dokumentacyjnej, identyfikacyjnej lub fizycznej w BCP.
Kategorie ryzyka SPS — od czego zależy poziom kontroli?
BTOM klasyfikuje produkty SPS importowane do UK w trzy kategorie ryzyka. Kategoria ryzyka determinuje rodzaj wymaganych dokumentów i częstotliwość kontroli:
| Kategoria | Opis | Wymagania | Przykłady |
|---|---|---|---|
| High Risk (Wysokie ryzyko) | Produkty stwarzające poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego lub bezpieczeństwa roślin | EHC + IPAFFS notification + kontrola w BCP (dokumentowa, identyfikacyjna, fizyczna) | Surowe mięso z niektórych krajów, żywe zwierzęta, niektóre produkty mleczne |
| Medium Risk (Średnie ryzyko) | Produkty o umiarkowanym ryzyku, w tym większość towarów z UE | IPAFFS notification + Health Certificate (w zależności od produktu) + kontrole wyrywkowe | Większość mięsa i nabiału z UE, produkty rybne, niektóre owoce i warzywa |
| Low Risk (Niskie ryzyko) | Produkty o niskim ryzyku sanitarnym | IPAFFS notification (uproszczona) — bez obowiązkowego Health Certificate | Przetworzona żywność w hermetycznych opakowaniach, niektóre produkty roślinne |
Ważne: Kategoria ryzyka jest przypisana do kombinacji produktu i kraju pochodzenia. Ten sam produkt może mieć różną kategorię ryzyka w zależności od tego, z jakiego kraju jest importowany. Towary z UE (w tym z Polski) są generalnie klasyfikowane jako niższe ryzyko niż towary z krajów trzecich, ale nadal podlegają kontrolom.
Aktualna lista produktów i ich kategorii ryzyka dostępna jest na stronie GOV.UK — BTOM.
Export Health Certificate (EHC) — certyfikat zdrowia
Export Health Certificate (EHC) to oficjalny dokument weterynaryjny lub fitosanitarny wystawiony przez właściwy organ kraju eksportu, potwierdzający, że produkty spełniają wymagania zdrowotne i sanitarne UK. Dla eksportu z Polski do UK certyfikat wystawia Powiatowy Lekarz Weterynarii lub Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa (w zależności od rodzaju produktu).
Kiedy EHC jest wymagany?
- Produkty pochodzenia zwierzęcego (POAO) — mięso, ryby, nabiał, jaja, miód — wymagają EHC przy imporcie do UK.
- Żywe zwierzęta — każdy import żywych zwierząt wymaga EHC.
- Niektóre produkty roślinne — rośliny, nasiona, drewno — mogą wymagać certyfikatu fitosanitarnego (phytosanitary certificate).
- Produkty złożone (composite products) — np. pizza z serem, czekolada z mlekiem — w zależności od składu mogą wymagać EHC.
Jak uzyskać EHC?
- Sprawdź na GOV.UK — Export Health Certificates, jaki konkretny formularz EHC jest wymagany dla Twojego produktu.
- Skontaktuj się z Powiatowym Lekarzem Weterynarii (dla produktów zwierzęcych) lub WIORiN (dla produktów roślinnych) w Polsce.
- Dostarcz próbki do badania (jeżeli wymagane) i dokumentację produkcyjną.
- Lekarz weterynarii/inspektor wystawia EHC, który jest następnie wprowadzany do systemu IPAFFS.
CHED — Common Health Entry Document
CHED (Common Health Entry Document) to elektroniczny dokument zdrowotny wymagany w IPAFFS. Istnieją cztery typy CHED, w zależności od rodzaju importowanego produktu:
| Typ CHED | Produkty | Przykłady |
|---|---|---|
| CHED-A | Żywe zwierzęta i materiał genetyczny | Konie, psy, koty, bydło, nasienie, zarodki |
| CHED-P | Produkty pochodzenia zwierzęcego (POAO) | Mięso, ryby, nabiał, jaja, miód, żelatyna |
| CHED-PP | Rośliny i produkty roślinne | Owoce, warzywa, kwiaty cięte, nasiona, drewno |
| CHED-D | Żywność i pasze niepochodzenia zwierzęcego | Orzechy, przyprawy, suplementy diety, pasze roślinne |
Border Control Posts (BCP) — punkty kontroli granicznej
Towary SPS wysokiego i średniego ryzyka podlegają kontroli w BCP (Border Control Posts) — wyznaczonych punktach kontroli granicznej wyposażonych w odpowiednią infrastrukturę (laboratoria, chłodnie, rampy rozładunkowe). Główne BCP w UK dla towarów z UE to:
- Sevington Inland Border Facility (Kent) — obsługuje ruch z Dover i Eurotunelu.
- Dover Western Docks — bezpośrednio w porcie Dover.
- London Gateway Port — dla ładunków kontenerowych.
- Felixstowe — największy port kontenerowy UK.
- Immingham — ważny port dla importu z Europy Północnej.
Rodzaje kontroli w BCP:
- Kontrola dokumentowa — weryfikacja certyfikatów, notyfikacji IPAFFS, etykiet i oznaczeń. Przeprowadzana zdalnie lub na miejscu.
- Kontrola identyfikacyjna — sprawdzenie, czy towar odpowiada dokumentom — weryfikacja plomb, oznaczeń partii, etykiet.
- Kontrola fizyczna — otwarcie ładunku, pobranie próbek do badania laboratoryjnego, kontrola temperatury, ocena organoleptyczna.
Więcej o procedurach granicznych: Odprawa Celna UK — Krok po Kroku.
Opłaty za kontrole SPS — Common User Charge
Od 2025 roku DEFRA pobiera opłatę za kontrole SPS w BCP — tzw. Common User Charge. Opłata jest naliczana za każdy ładunek podlegający kontroli:
- Standardowa opłata: ok. £29 za ładunek (stawka może się różnić w zależności od BCP i rodzaju kontroli).
- Opłata jest pobierana niezależnie od tego, czy ładunek zostanie faktycznie skontrolowany fizycznie — sam fakt podlegania systemowi kontroli generuje opłatę.
- Dla importerów z dużym wolumenem dostępne są opłaty zbiorcze rozliczane miesięcznie.
Praktyczne wskazówki dla eksporterów żywności z Polski do UK
- Zidentyfikuj kategorię ryzyka swoich produktów — sprawdź na GOV.UK, do której kategorii należą Twoje towary.
- Uzyskaj EHC z wyprzedzeniem — procedura u lekarza weterynarii może trwać kilka dni. Planuj z minimum tygodniowym zapasem.
- Zarejestruj się w IPAFFS lub upewnij się, że Twój agent w UK jest zarejestrowany i złoży notyfikację.
- Etykietowanie — upewnij się, że Twoje produkty są oznakowane zgodnie z UK food labelling regulations, które po Brexicie różnią się od przepisów UE.
- Temperatura transportu — zachowaj ciągłość łańcucha chłodniczego i udokumentuj temperatury podczas transportu (rejestrator temperatury).
- Współpracuj z agencją celną — agencja celna skoordynuje deklarację celną, notyfikację IPAFFS i GMR.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
1. Czy każdy import żywności do UK wymaga Health Certificate?
Nie każdy, ale większość. Produkty pochodzenia zwierzęcego (mięso, nabiał, ryby, jaja) z UE wymagają EHC. Produkty niskiego ryzyka (np. przetworzona żywność w hermetycznych opakowaniach) mogą być zwolnione z obowiązku EHC, ale nadal wymagają notyfikacji w IPAFFS.
2. Ile trwa kontrola w BCP?
Kontrola dokumentowa jest zazwyczaj przeprowadzana w ciągu kilku godzin. Kontrola fizyczna z pobraniem próbek może trwać 1–3 dni, a jeżeli wymagane jest badanie laboratoryjne — nawet do 5 dni roboczych. Towary na czas kontroli są przechowywane w BCP na koszt importera.
3. Co się stanie, jeśli mój ładunek żywności nie przejdzie kontroli?
Jeżeli kontrola wykaże niezgodności (np. przekroczone normy mikrobiologiczne, brak certyfikatu, błędne etykietowanie), ładunek może zostać: (a) zatrzymany do wyjaśnienia, (b) skierowany do utylizacji, (c) zwrócony do kraju nadania. Koszty ponosi importer.
4. Czy polskie firmy mogą eksportować żywność do UK bez pośredników?
Tak, ale wymagana jest rejestracja w IPAFFS, posiadanie numeru EORI UK (lub agenta z EORI UK) oraz znajomość przepisów UK dotyczących etykietowania, składu i norm bezpieczeństwa żywności. W praktyce większość firm korzysta z agenta celnego w UK.
5. Czy produkty organiczne (bio) mają dodatkowe wymagania przy imporcie do UK?
Tak. Produkty organiczne importowane do UK muszą posiadać certyfikat zgodności organicznej wydany przez uznany organ certyfikujący. UK ma własny system certyfikacji organicznej, który po Brexicie jest odrębny od systemu UE. Produkty z certyfikatem UE są uznawane, ale wymagana jest dodatkowa dokumentacja.
Eksportujesz żywność do UK? Zajmiemy się formalnościami
Obsługujemy odprawy celne produktów spożywczych, notyfikacje IPAFFS, koordynację EHC i kontrole w BCP.
agencjacelna.uk easyclearance.pl
Komentarze
Prześlij komentarz